Dự thảo Luật Phòng, chống tham nhũng đang được nhiều người dân quan tâm, trong đó giới luật gia cả nước đang có các bước tiếp cận, tổ chức nghiên cứu, có những đóng góp quan trọng vào quá trình hoàn thiện. Một hội thảo tham vấn được Trung ương Hội Luật gia Việt Nam tổ chức tại Đà Nẵng nhận được hàng trăm ý kiến của các chuyên gia, nhà nghiên cứu, hội viên Hội Luật gia khu vực các tỉnh miền Trung và miền Nam đóng góp cho dự thảo là những ghi nhận bước đầu thể hiện tâm huyết, trách nhiệm của giới luật gia mong muốn có được một đạo luật có tác dụng hữu hiệu trong việc phòng ngừa và ngăn chặn hành vi tham nhũng, xử lý tham nhũng, thể hiện quyết tâm phòng, chống tham nhũng của Đảng và Nhà nước, giải tỏa được tâm lý bức xúc và hoài nghi trong xã hội.
Toàn cảnh Hội thảo tham vấn dự thảo Luật Phòng, chống tham nhũng do Trung ương Hội Luật gia Việt Nam tổ chức.
Nhìn nhận của giới luật gia về dự thảo Luật Phòng, chống tham nhũng đã được Giáo sư - Tiến sĩ Lê Minh Tâm, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Trung ương Hội Luật gia Việt Nam, chủ trì hội thảo tại Đà Nẵng ngày 07-9-2016 tổng hợp.
Thể hiện qua hội thảo, dự thảo Luật Phòng, chống tham nhũng đã được soạn thảo công phu, kế thừa những nội dung quy định còn phổ biến của Luật hiện hành, sửa đổi những nội dung không còn phù hợp và bổ sung nhiều quy định mới. Dự thảo luật cơ bản đã thể hiện được tính toàn diện, thống nhất phù hợp với điều kiện của nước ta hiện nay. Tuy nhiên ý kiến các luật gia cho rằng cần xác định rõ hơn vị trí vai trò của Luật và mối quan hệ giữa Luật Phòng, chống tham nhũng với Hiến pháp và các Luật khác có liên quan. Với tư cách là luật chuyên ngành, các quy định của Luật Phòng, chống tham nhũng một mặt phải thống nhất với các nguyên tắc quy định của Hiến pháp và các Luật có liên quan nhưng đồng thời phải có các quy định cần thiết phản ánh tính chất đặc thù để đảm bảo tính toàn diện, đồng bộ, minh bạch, khả thi trong điều chỉnh các quan hệ về phòng, chống tham nhũng.
Về vai trò lãnh đạo của Đảng, đã được xác định trong Hiến pháp. Ý kiến các luật gia đều cho rằng trong Luật này cũng cần có quy định về sự lãnh đạo của Đảng, trách nhiệm của Đảng, trách nhiệm của cá nhân và tổ chức Đảng. Có ý kiến đề nghị phải có điều luật quy định riêng về vai trò lãnh đạo của Đảng và quyền hạn trách nhiệm của Ban chỉ đạo phòng, chống tham nhũng, của Ủy ban Kiểm tra Trung ương, của cấp ủy và tổ chức Đảng. Các quy định cần làm rõ vai trò lãnh đạo của Đảng, việc bảo đảm và tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tham nhũng. Mặt khác, cần cân nhắc để quy định thế nào cho hợp lý và nó đủ cơ sở về mặt chính trị pháp lý để bảo đảm tăng cường sự lãnh đạo của Đảng. Trên tinh thần đó, cần cân nhắc thêm nội dung tại Điều 88, cần có quy định để vừa đảm bảo phù hợp với Hiến pháp vừa đảm bảo tính chính trị kết hợp với pháp lý một cách nhuần nhuyễn.
Hội thảo nhóm
Về phạm vi điều chỉnh, so với Luật năm 2005 dự thảo đã có mở rộng hơn, đã bổ sung nhóm đối tượng là tổ chức doanh nghiệp ngoài khu vực nhà nước, tuy nhiên việc mở rộng phạm vi như vậy có thể dẫn tới tính khả thi thấp. Nhiều ý kiến cho rằng cần xác định rõ hơn đối tượng điều chỉnh và cần có quy định phù hợp để bảo đảm tính rõ ràng, minh bạch và tính khả thi của Luật. Cụ thể việc quy định đối tượng cán bộ, công chức, viên chức trong dự thảo còn chung chung, cần có các quy định có tính chất phân hóa để xác định rõ hơn đối tượng là cán bộ, công chức, viên chức có thể tham nhũng. Với tổ chức là các công ty đại chúng, các tổ chức xã hội trên thực tế có số lượng rất lớn, vì vậy cần chỉnh sửa quy định này, có tính phân hóa một cách hợp lý nhằm bảo đảm tính khả thi. Có ý kiến đề nghị cần cấu trúc lại nội dung điều luật về phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng, trong đó một điều quy định về phạm vi điều chỉnh, một điều quy định về đối tượng, có phân loại đối tượng để áp dụng và tăng tính khả thi của Luật.
Với nội dung công khai minh bạch về tổ chức và hoạt động của các cơ quan, tổ chức, đơn vị, dự thảo luật bỏ 18 điều của Luật hiện hành để tập trung bổ sung quy định về nguyên tắc, nội dung công khai và xác định rõ trách nhiệm công khai của người đứng đầu là một hướng đúng. Về cơ bản các luật gia nhất trí với việc đề cao trách nhiệm của người đứng đầu nhưng cần làm rõ hơn khái niệm người đứng đầu, người đứng đầu ở mức độ nào và có mấy cấp độ người đứng đầu. Tuy nhiên đây cũng là một nội dung quan trọng để phát huy dân chủ và phát huy vai trò kiểm tra giám sát của Nhân dân vì vậy cũng cần cân nhắc kỹ, nếu có những quy định hợp lý trong số 18 điều được lược bỏ còn phù hợp với tính chất của luật chuyên ngành phòng, chống tham nhũng thì cần nghiên cứu lấy lại để có tính kế thừa.
Về việc kê khai tài sản, thu nhập, dự thảo đã có quy định cụ thể hơn so với luật hiện hành. Việc mở rộng đối tượng kê khai là cần thiết nhưng phải tính toán đến mức nào là hợp lý để bảo đảm tính khả thi. Cần cân nhắc thêm quy định này, việc mở rộng đối tượng có thể làm loãng ra, dẫn đến các đối tượng cần phải kê khai, cần được kiểm tra, giám sát lại không thực hiện được. Có ý kiến đề nghị chỉ nên mở rộng đối tượng kê khai đến cán bộ, công chức, viên chức cấp huyện. Đồng thời cũng cần có cơ chế và giải pháp để buộc các đối tượng kê khai và nên có quy định mở để cá nhân, tổ chức cung cấp thông tin phát hiện hành vi tham nhũng.
Về quy định công khai bản kê khai tài sản, thu nhập, tại Điều 47 đưa ra 2 phương án. Tại hội thảo, một số ý kiến chọn phương án 1, song nhiều ý kiến chọn phương án 2, cho là thiết thực và phù hợp hơn trong điều kiện hiện nay, đặc biệt là những đối tượng có nguy cơ tham nhũng cao, phương án này đã thể hiện rõ, chỉ ra cụ thể hơn. Đối với đại biểu HĐND cấp xã, phường thì nên cân nhắc theo hướng không đưa vào Luật.
Để Luật đi vào cuộc sống và thực sự phát huy hiệu quả không chỉ là ý muốn của nhà làm luật mà là mong muốn của toàn xã hội. Trước một đạo luật điều chỉnh các quan hệ xã hội có tính phức tạp và đối tượng điều chỉnh của nó là khá nhạy cảm thì để phát huy được hiệu quả cao của Luật là điều không dễ. Sự tham gia, góp sức của đông đảo lớp người trong xã hội cho dự thảo luật này là điều có ý nghĩa quan trọng. Các tổ chức luật gia sẽ tiếp tục có những đóng góp thiết thực, cụ thể, thực sự hiệu quả cho dự thảo luật này.
Lam Hùng